หากคุณเป็นสนใจเรื่องการพัฒนาตนเอง การเรียนรู้ตลอดชีวิต และการเป็นนักคิดที่ดีขึ้น คุณจะรู้ว่าการอ่านเป็นส่วนสำคัญของเรื่องเหล่านี้ แต่หลายคนอาจจะประสบพบเจอกับปัญหา เมื่อคุณอาจจะอ่านหนังสือมามากมาย แต่ก็ลืมสิ่งที่อ่านไปแล้วเป็นส่วนใหญ่ และอาจจะยังไม่ได้นำไปประยุกต์ใช้กับชีวิตอย่างที่ต้องการ
เป็นอีกหนึ่งข้อมูลที่น่าสนใจจาก Ali Abdaal อดีตแพทย์ที่ผันตัวมาเป็นยูทูบเบอร์ นักธุรกิจ ผู้จัดรายการพอดแคสต์ และนักเขียน โดยมีผลงานเขียนหนังสือชื่อดังอย่าง Feel-Good Productivity : How to Do More of What Matters to you
Ali ก็ตระหนักว่านี่เป็นปัญหาใหญ่สำหรับเขาเช่นเดียวกัน จึงพยายามหาวิธีแก้ไขอย่างจริงจัง โดย Ali ได้แบ่งปันสิ่งที่เขาคิดว่าเป็น 7 ขั้นตอนของการพยายามจดจำสิ่งที่เราอ่านให้ได้มากขึ้น และนำไปประยุกต์ใช้กับชีวิตของเราได้
7 ขั้นตอนสู่การจดจำสิ่งที่เราอ่านได้อย่างมีประสิทธิภาพ
ขั้นที่ 1: มือใหม่หัดอ่าน (The Muggle)
เราทุกคนล้วนเริ่มต้นการอ่านที่ขั้นนี้ เป็นเพียงการอ่านแบบผ่านๆ โดยไม่ได้ขีดเส้นใต้ ไม่ได้จดบันทึก ไม่ได้มีส่วนร่วมกับเนื้อหานอกเหนือจากการรับรู้เท่านั้น เมื่อเราเป็นมือใหม่และพยายามเรียนรู้หัวข้อใหม่ๆ เช่น การเป็นผู้ประกอบการ เราจะอ่านมากมายและหวังว่าจะซึมซับข้อมูลได้เอง แต่เราไม่ได้ใช้พลังสมองอย่างจริงจังเพื่อมีส่วนร่วมกับเนื้อหา
วิธีนี้อาจใช้ได้ผลกับนิยาย แต่สำหรับหนังสือกลุ่ม nonfiction ที่เราต้องการเรียนรู้และได้ข้อคิด มันไม่เพียงพอ เพราะเราจะลืมทุกอย่างที่อ่านไปอย่างรวดเร็ว ซึ่งไม่ใช่แค่ปัญหาของใครคนใดคนหนึ่ง แต่เป็นปรากฏการณ์ทางจิตวิทยาที่เรียกว่า “เส้นโค้งการลืม (forgetting curve)” ซึ่งแสดงให้เห็นว่าเมื่อเวลาผ่านไป ความทรงจำของเราเกี่ยวกับทุกสิ่งจะเสื่อมลง เว้นแต่เราจะหาวิธีมีส่วนร่วมหรือทำให้ความทรงจำนั้นมั่นคงขึ้น
ขั้นที่ 2: นักอ่านมือสมัครเล่น (The Squib)
ในขั้นนี้ เราเริ่มไฮไลท์หรือขีดเส้นใต้สิ่งที่เราสนใจเป็นพิเศษ เราสามารถทำได้ง่ายๆ ถ้าอ่านบน Kindle หรือใช้หนังสือแบบเล่ม ตัวของ Ali เองก็ทำแบบนี้มาตั้งแต่ได้ Kindle เครื่องแรกเมื่อปี 2008-2009 จนถึงปี 2018
การไฮไลท์อาจดูเหมือนเป็นวิธีที่ดี แต่ปัญหาคือ เราไม่ได้จดจำสิ่งที่ไฮไลท์จริงๆ มีหลักฐานทางวิชาการมากมายที่แสดงว่าการไฮไลท์หรือขีดเส้นใต้ไม่ได้ช่วยปรับปรุงความจำของเราเลย และเรายังเจอปัญหาที่ว่าไฮไลท์ทั้งหมดถูกซ่อนอยู่ในหนังสือหรือ Kindle และเราไม่มีเหตุผลที่จะกลับไปดูมันอีก
ขั้นที่ 3: นักอ่านจริงจัง (Hufflepuff)
ในขั้นนี้ เราจะมีระบบทบทวนไฮไลท์อย่างเป็นระบบ Ali ได้ค้นพบบริการที่ยอดเยี่ยมชื่อ Readwise ซึ่งเชื่อมต่อกับบัญชี Kindle โดยอัตโนมัติและดึงไฮไลท์ทั้งหมดจากหนังสือที่คุณอ่าน ทุกวันมันจะส่งอีเมลให้คุณพร้อมไฮไลท์สุ่ม 5 รายการ
Ali เริ่มใช้ Readwise และได้รับอีเมลทุกวัน ในช่วงแรกที่เขาอ่านอีเมลนี้อย่างจริงจังและพบว่าสิ่งที่เขาไฮไลท์ไว้เมื่อ 5 ปีที่แล้วกลับมีความเกี่ยวข้องกับเขาในวันนี้ ซึ่งเป็นเรื่องที่ยอดเยี่ยมมาก
แต่หลังจากนั้น Ali เริ่มอ่านอีเมล 5 รายการประจำวันจาก Readwise น้อยลง เขายังคงได้รับและเปิดอ่านเป็นครั้งคราว
ขั้นที่ 4: นักอ่านผู้ชาญฉลาด (Ravenclaw)
ในขั้นนี้ เราใช้ระบบที่ดึงไฮไลท์ของเราเข้าสู่แอปจดบันทึกโดยอัตโนมัติ Ali ใช้ Notion ซึ่งมีฐานข้อมูล Readwise ที่มีหนังสือทั้งหมดและแสดงไฮไลท์ทั้งหมดที่เขาทำในแต่ละเล่ม
นอกจากนี้ยังมีบทความและทวีตที่เขาบันทึกไว้ใน Readwise ซึ่งเข้ามาใน Notion โดยอัตโนมัติ และมีพอดแคสต์ที่เขาจดบันทึกผ่านแอป Air to IO
ขั้นนี้ยังมีข้อจำกัดอยู่บ้าง เพราะเราเพียงแค่นำไฮไลท์เข้ามาและหวังว่าตัวเราในอนาคตจะกลับมาดูไฮไลท์เหล่านี้ในบางจุด ตัวของ Ali ทำแบบนี้มาหลายเดือน แต่พบว่าในที่สุดก็มีเรื่องอื่นๆ เข้ามาและเขาก็ไม่ได้หาเวลาเพื่อทบทวนไฮไลท์ของสิ่งที่เขาอ่านใน Notion อย่างจริงจัง
ขั้นที่ 5: นักอ่านผู้เชี่ยวชาญ (Dumbledore’s Army)
ในขั้นนี้ เรามีส่วนร่วมกับหนังสือโดยการจดบันทึกสั้นๆ เกี่ยวกับสิ่งที่เราอ่าน Ali ทำสิ่งนี้ใน Notion โดยมีฐานข้อมูลบันทึกหนังสือที่มีหนังสือทั้งหมดที่เขาอ่าน ทั้ง fiction และ nonfiction สำหรับแต่ละหมวดหมู่ เขาได้สร้างเทมเพลตที่ใช้สำหรับการรีวิวหนังสืออย่างรวดเร็ว
เทมเพลตนี้สร้างหมวดหมู่ต่างๆ เช่น:
- สรุปหนังสือใน 3 ประโยค
- ความประทับใจ
- ฉันค้นพบหนังสือเล่มนี้ได้อย่างไร
- ใครควรอ่านหนังสือเล่มนี้
- หนังสือเล่มนี้เปลี่ยนฉันอย่างไร
- คำคมยอดนิยม 3 อันดับจากหนังสือ
วิธีนี้ค่อนข้างรวดเร็วและเป็นจุดที่สมดุลระหว่างความพยายามที่ต้องใช้กับคุณค่าที่ได้รับ การสรุปหนังสือใน 3 ประโยคเป็นวิธีที่ยอดเยี่ยมในการมีส่วนร่วมกับเนื้อหาจริงๆ ซึ่งมันเป็นวิธีที่ช่วยให้มั่นใจว่าเราเข้าใจแนวคิดในหนังสือเล่มนั้นจริงๆ
ขั้นที่ 6: นักอ่านระดับปรมาจารย์ (Order of the Phoenix)
ขั้นนี้น่าสนใจมากขึ้น เพราะนอกจากจะทำทุกอย่างเหมือนขั้นที่ 5 แล้ว เรายังมีส่วนของการสรุปและบันทึกเกี่ยวกับหนังสือเองด้วย
สิ่งที่ Ali พยายามทำกับหนังสือที่มีความหมายกับเขาเป็นพิเศษตลอดหลายปีที่ผ่านมา หนังสือที่เขาให้ 5 ดาวหรือหนังสือที่เขาคิดว่าเปลี่ยนชีวิตได้ คือการกลับไปอ่านอีกครั้งและเขียนบันทึกมัน
Ali สร้างสรุปย่อของหนังสือ แต่มุ่งเน้นไปที่ประเด็นที่มีความหมายกับเขาเป็นพิเศษหรือประเด็นที่เขาพบว่าน่าสนใจหรือให้ข้อคิดที่ดี ซึ่งเขาคิดว่านี่เป็นวิธีที่ยอดเยี่ยมในการมีส่วนร่วมกับหนังสือ แม้ว่าจะใช้เวลานานมาก
ตัวอย่างเช่น เขาตื่นขึ้นมาตอนตี 1 เพราะนอนไม่หลับ จึงหยิบ iPad Pro ขึ้นมา เปิดโหมด Dark และเปิด Kindle ไว้ด้านหนึ่งของหน้าจอ ส่วน Notion อยู่อีกด้านหนึ่ง
Ali จดบันทึกจากหนังสือ “E-Myth Revisited” ซึ่งเป็นหนังสือเกี่ยวกับการสร้างธุรกิจขนาดเล็กที่ประสบความสำเร็จ เขาได้มีโอกาสอ่านครั้งแรกเมื่อเดือนกรกฎาคม 2019 และหนังสือเล่มนี้ทำให้เขาประทับใจมาก
ขณะที่กำลังทบทวนและเรียนรู้บทเรียนบางอย่างจากมันอีกครั้ง เขาก็พยายามจดบันทึก สรุปบางส่วนในบันทึก แม้ว่าจะใช้เวลานานมาก แต่มันก็ให้ข้อคิดใหม่ๆ มากมาย เพราะมันหายากที่จะเจอหนังสือที่เปลี่ยนชีวิตจริงๆ ดังนั้นเมื่อคุณพบหนังสือแบบนั้น จงพยายามเขียนสรุปของหนังสือเล่มนั้นด้วยตัวเอง เพื่อที่จะได้รวบรวมข้อคิดต่างๆ สำหรับตัวเอง
มีสิ่งที่ควรคำนึงถึงเกี่ยวกับเรื่องนี้ ประการแรก มีหนังสือที่ดีมากเล่มหนึ่งชื่อ “How to Take Smart Notes” โดย Sönke Ahrens ซึ่งตัวของ Ali ได้ทำสรุปของหนังสือเล่มนี้ด้วย โดยใช้ฟีเจอร์ Toggle ใน Notion เขาเขียนเนื้อหามากมาย แม้กระทั่งวาดแผนภาพและตารางของตัวเองเกี่ยวกับเรื่องนี้ สรุปนี้รวมถึงไฮไลท์บางส่วนมีความยาวถึง 6,851 คำ
Ali ใช้เวลานานมากในการจดบันทึกจากหนังสือ และในหนังสือ “How to Take Smart Notes” ได้พูดถึงวิธีการจดบันทึกแบบ Zettelkasten
และเคล็ดลับก็คือขณะที่คุณกำลังอ่านสิ่งต่างๆ และจดบันทึก แต่แนวคิดของการบันทึก เช่น สรุปที่เราทำสำหรับตัวเองนั้น ต้องหลีกเลี่ยงการคัดลอกข้อความมาจากหนังสือ เราต้องพยายามเรียบเรียงสิ่งต่างๆ ด้วยคำพูดของเราเอง เพื่อให้แน่ใจว่าเราเข้าใจแนวคิดนั้นๆ อย่างแท้จริง
ประโยชน์อีกอย่างของการจดบันทึกหนังสือด้วยตัวเองคือ ถ้าคุณสนใจที่จะแบ่งปันงานของคุณออนไลน์ คุณสามารถเผยแพร่บันทึกหนังสือของคุณได้
ขั้นที่ 7: นักอ่านระดับเทพ (Dumbledore)
นี่คือขั้นสูงสุดที่เราใช้วิธีการจดบันทึกแบบ Zettelkasten อย่างเต็มรูปแบบ นี่คือสิ่งที่ตัวของ Ali เองหวังว่าจะได้ไปถึงในที่สุด เขาทำแบบนี้กับหนังสือเพียงไม่กี่เล่มเท่านั้น แต่ทุกครั้งที่เขาทำ เขาพบว่าการฝึกฝนนี้มีประโยชน์มาก
แนวคิดเบื้องหลังคือ หลังจากที่เราจดบันทึกเกี่ยวกับหนังสือแล้ว สิ่งที่เราจะทำคือเปลี่ยนมันให้เป็นบันทึกแบบถาวร ตามวิธีของ Zettelkasten หรือ Evergreen Notes ตามที่ Andy Matuschak ผู้เชี่ยวชาญด้านการจดบันทึกบนอินเทอร์เน็ตเรียก
ตัวอย่างเช่น Ali มีฐานข้อมูลของ Evergreen Notes บน Notion แนวคิดเบื้องหลัง Evergreen Notes คือเป็นบันทึกเกี่ยวกับหัวข้อที่คุณสนใจหรือที่มีความหมายกับคุณเป็นพิเศษ แต่บันทึกนั้นมีความสมบูรณ์ในตัวเองและเชื่อมโยงอย่างมากกับบันทึกอื่นๆ ที่คุณมีในระบบของคุณ
ตัวอย่างของ Ali เขามีหมวดหมู่ต่างๆ เช่น ชีวิต ความสุข ความหมาย งาน การอ่าน โชค การพัฒนาตนเอง ความสัมพันธ์ การแต่งงาน การช่วยเหลือผู้อื่น การตัดสินใจ เงิน ไลฟ์สไตล์ การเขียน ฯลฯ
ทั้งหมดนี้เป็นหัวข้อที่เขาสนใจ และเมื่อเขาได้อ่านสิ่งต่างๆ ในหนังสือ บทความ พอดแคสต์ ทวีต หรืออะไรก็ตาม สิ่งที่ Ali พยายามทำเมื่อเวลาผ่านไปก็คือเปลี่ยนสิ่งเหล่านี้ให้เป็น Evergreen Notes และมี Index สำหรับ Evergreen Notes เหล่านี้ทั้งหมด
ซึ่งระบบเหล่านี้ ไม่ว่าจะเรียกว่า Zettelkasten, slip box, Evergreen Notes หรือการจดบันทึกแบบนักอ่านระดับเทพก็ตาม สิ่งที่เขาได้เห็นจากการอ่านผลงานของคนอื่นๆ บนอินเทอร์เน็ตที่ทำแบบนี้ ทุกคนบอกว่ามันมีประโยชน์มาก
มันดีในแง่ที่ช่วยให้คุณรวบรวมความคิดของคุณเกี่ยวกับหัวข้อต่างๆ โดยเฉพาะถ้าคุณมีความสนใจหลากหลาย อาจเป็นเรื่องยากที่จะติดตามสิ่งที่คุณอ่านทั้งหมด แต่นี่เป็นระดับการย่อยข้อมูลที่สูงกว่าสิ่งที่คุณอ่าน ช่วยให้คุณหาวิธีรวบรวมข้อคิดจากสิ่งเหล่านั้น
ทั้งหมดที่คุณต้องทำคือเขียนสรุปของหนังสือใน 3 ประโยค เหตุผลที่ต้อง 3 ประโยคเพราะมันบังคับให้คุณเขียนให้กระชับและไม่ใช้เวลานาน และเขียนความคิดเห็นสั้นๆ เกี่ยวกับหนังสือเล่มนั้น
บทสรุป
ต้องบอกว่า 7 ขั้นตอนสู่การจดจำสิ่งที่เราอ่านได้อย่างมีประสิทธิภาพ ตั้งแต่การเป็นมือใหม่หัดอ่านไปจนถึงการเป็นนักอ่านระดับเทพ แต่ละขั้นตอนล้วนมีความสำคัญและช่วยพัฒนาทักษะการอ่านของเราให้ดียิ่งขึ้น
การอ่านไม่ใช่เพียงแค่การรับรู้ข้อมูล แต่เป็นกระบวนการที่เราต้องมีส่วนร่วมอย่างแท้จริง ไม่ว่าจะเป็นการไฮไลท์ การจดบันทึก หรือการสรุปความ ทั้งหมดนี้ล้วนช่วยให้เราเข้าใจและจดจำสิ่งที่อ่านได้ดีขึ้น
นอกจากนี้ การใช้เครื่องมือดิจิทัลอย่าง Readwise หรือ Notion ยังช่วยให้เราจัดการความรู้ได้อย่างเป็นระบบมากขึ้น แต่สิ่งสำคัญที่สุดคือการนำความรู้ที่ได้ไปประยุกต์ใช้ในชีวิตจริง
สุดท้ายนี้ การแบ่งปันความรู้ผ่านการเขียนบล็อกหรือสร้างคอนเทนต์ก็เป็นอีกวิธีหนึ่งที่ช่วยให้เราเข้าใจสิ่งที่อ่านได้ลึกซึ้งยิ่งขึ้น และยังเป็นการสร้างคุณค่าให้กับผู้อื่นอีกด้วย
การพัฒนาทักษะการอ่านและการจดจำเป็นกระบวนการที่ต้องใช้เวลาและความพยายาม แต่ผลลัพธ์ที่ได้นั้นคุ้มค่าอย่างยิ่ง เพราะความรู้และข้อคิดที่เราได้รับจากการอ่านจะอยู่กับเราไปตลอดชีวิต และช่วยให้เราเติบโตทั้งในด้านความคิดและการดำเนินชีวิตได้ในท้ายที่สุดนั่นเองครับผม
References :
How I Remember Everything I Read
https://youtu.be/AjoxkxM_I5g?si=XN_-0GD3wNkg5aBM
