ย้อนกลับไปในช่วงเดือนสิงหาคมปี 2023

หากมีใครสักคนเดินมาบอกเราว่า มีบริษัทรถยนต์น้องใหม่จากเอเชียตะวันออกเฉียงใต้บริษัทหนึ่ง

บริษัทที่เพิ่งก่อตั้งมาได้เพียงไม่กี่ปี และเพิ่งเริ่มส่งมอบรถยนต์ไฟฟ้าได้ไม่นาน

แต่กลับมีมูลค่ากิจการสูงแซงหน้าตำนานของโลกยานยนต์อย่าง Ford และ General Motors แบบไม่เห็นฝุ่น…

หลายคนคงคิดว่าเรื่องนี้เป็นเรื่องตลก หรือไม่ก็คงเป็นเรื่องเพ้อฝันที่ไม่มีทางเป็นจริง

แต่เชื่อหรือไม่ว่าเหตุการณ์นั้นได้เกิดขึ้นจริงแล้ว กับแบรนด์รถยนต์แห่งชาติของเวียดนามที่ชื่อว่า VinFast

ในช่วงเวลานั้น VinFast ได้สร้างปรากฏการณ์สะเทือนโลกการเงิน ด้วยการพาตัวเองเข้าไปจดทะเบียนในตลาดหลักทรัพย์ Nasdaq ของสหรัฐอเมริกา

และเพียงชั่วข้ามคืน ราคาหุ้นของพวกเขาก็พุ่งทะยานขึ้นไปอย่างบ้าคลั่ง

จนมูลค่าบริษัทเคยไปแตะจุดสูงสุดที่ 159,000 ล้านดอลลาร์สหรัฐ

ตัวเลขนี้มีความหมายว่า VinFast เคยมีมูลค่าบริษัทสูงเป็นอันดับ 3 ของโลกในกลุ่มผู้ผลิตรถยนต์ เป็นรองเพียงแค่ยักษ์ใหญ่อย่าง Tesla และ Toyota เท่านั้น

แต่ทว่า งานเลี้ยงย่อมมีวันเลิกรา

จากจุดสูงสุดที่สวยหรูเหมือนภาพฝัน ราคาหุ้นของ VinFast กลับดิ่งลงเหวอย่างรวดเร็ว

จนปัจจุบัน มูลค่าบริษัทหายไปกว่า 90% เหลืออยู่ไม่ถึง 10,000 ล้านดอลลาร์สหรัฐ

เกิดอะไรขึ้นกับความหวังใหม่ของเอเชียรายนี้?

ตกลงแล้ว VinFast คือของจริงที่จะก้าวขึ้นมาเป็นผู้เล่นระดับโลก หรือเป็นเพียงภาพลวงตาทางการเงินที่ถูกสร้างขึ้นมากันแน่

…

เรื่องราวทั้งหมดต้องย้อนกลับไปทำความรู้จักกับชายผู้อยู่เบื้องหลังความทะเยอทะยานนี้ เขาคือ Pham Nhat Vuong (ฝ่าม เญิ้ต เวือง)

Pham Nhat Vuong ไม่ใช่แค่คนรวยธรรมดา แต่เขาคือมหาเศรษฐีอันดับ 1 ของเวียดนาม และเป็นผู้ก่อตั้งอาณาจักร Vingroup

เส้นทางชีวิตของ Pham น่าสนใจตรงที่จุดเริ่มต้นความมั่งคั่งของเขา ไม่ได้เริ่มที่เวียดนาม แต่เริ่มที่ประเทศยูเครน ในช่วงทศวรรษ 1990

ในขณะที่เขากำลังศึกษาอยู่ที่นั่น เขาเริ่มมองเห็นโอกาสทางธุรกิจเล็ก ๆ จากอาหารที่ทำกินง่ายและราคาถูก นั่นคือ “บะหมี่กึ่งสำเร็จรูป”

เขาตัดสินใจกู้ยืมเงินจากครอบครัวและเพื่อนฝูง เพื่อเปิดโรงงานผลิตบะหมี่ชื่อว่า Technocom

ปรากฏว่าบะหมี่ของเขาได้รับความนิยมอย่างถล่มทลายในยูเครน จนทำให้บริษัทเติบโตอย่างรวดเร็ว

ความหอมหวานของความสำเร็จนั้นไปเตะตาบริษัทยักษ์ใหญ่ระดับโลกอย่าง Nestlé จนต้องมาขอซื้อกิจการของเขาไปในราคาที่สูงลิ่ว

เมื่อได้เงินก้อนโตจากต่างแดน Pham จึงตัดสินใจหอบเงินทุนและความฝันกลับมายังบ้านเกิดที่เวียดนาม

เขาก่อตั้ง Vingroup ขึ้นมา โดยเริ่มต้นจากธุรกิจอสังหาริมทรัพย์ ก่อนจะขยายอาณาจักรไปแทรกซึมอยู่ในทุกอณูการใช้ชีวิตของคนเวียดนาม

ลองจินตนาการดูว่า หากเราเป็นคนเวียดนาม เราอาจจะเกิดในโรงพยาบาล Vinmec

โตขึ้นมาเรียนหนังสือที่โรงเรียน Vinschool

อาศัยอยู่ในคอนโดมิเนียมหรูของ Vinhomes

วันหยุดก็ไปเดินตากแอร์ช้อปปิ้งที่ Vincom

และพาครอบครัวไปพักผ่อนตากอากาศที่รีสอร์ต VinPearl

เรียกได้ว่า Vingroup คือระบบนิเวศขนาดใหญ่ที่ขับเคลื่อนเศรษฐกิจของเวียดนามอย่างแท้จริง

แต่สำหรับ Pham การเป็นเจ้าตลาดในบ้านเกิดดูเหมือนจะยังไม่เพียงพอต่อความทะเยอทะยานของเขา

เขามีความฝันที่ยิ่งใหญ่กว่านั้น คือการสร้างแบรนด์เวียดนามให้เป็นที่ยอมรับในระดับ Global Brand

และอุตสาหกรรมที่จะพิสูจน์ศักดิ์ศรีและความสามารถของชาติได้ดีที่สุด ก็คงหนีไม่พ้น “อุตสาหกรรมยานยนต์”

ในปี 2017 โลกต้องประหลาดใจเมื่อ Vingroup ประกาศก่อตั้งบริษัทลูกที่ชื่อว่า VinFast

สิ่งที่น่าทึ่งไม่ใช่แค่การประกาศทำรถยนต์ของประเทศที่ไม่มีพื้นฐานเทคโนโลยีมาก่อน

แต่อยู่ที่สิ่งที่เรียกว่า “VinFast Speed” หรือความเร็วในการเนรมิตทุกอย่างให้เกิดขึ้นจริง

พวกเขาสร้างโรงงานผลิตรถยนต์ที่ทันสมัยที่สุดแห่งหนึ่งในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ บนพื้นที่เกาะ Cat Hai เมือง Hai Phong

โดยใช้เวลาเปลี่ยนจากที่ดินเปล่า ให้กลายเป็นโรงงานประกอบรถยนต์เสร็จสมบูรณ์ภายในเวลาเพียง 21 เดือน

ในขณะที่ค่ายรถยนต์ยักษ์ใหญ่ทั่วโลก ปกติอาจต้องใช้เวลา 3-4 ปีในการสร้างโรงงานระดับนี้ แต่ VinFast ทำได้ในเวลาไม่ถึง 2 ปี

พวกเขาใช้เงินทุนมหาศาลในการแก้ปัญหาเรื่อง Know-how ด้วยการดึงตัวผู้บริหารระดับสูงจาก BMW และ General Motors มาช่วยวางระบบ

พร้อมกับจ้างสำนักออกแบบระดับตำนานของอิตาลีอย่าง Pininfarina ที่เคยฝากผลงานไว้กับ Ferrari มาช่วยดีไซน์รถให้ดูโฉบเฉี่ยว

ในช่วงแรก VinFast ผลิตรถเครื่องยนต์สันดาปออกมาตีตลาดในประเทศก่อน ซึ่งก็ประสบความสำเร็จอย่างงดงาม

ด้วยแรงสนับสนุนจากกระแสชาตินิยม ทำให้ VinFast กลายเป็นรถที่ขายดีอันดับต้น ๆ ในเวียดนามได้อย่างรวดเร็ว

แต่จุดเปลี่ยนสำคัญเกิดขึ้นเมื่อ Pham ตัดสินใจประกาศเป้าหมายใหม่ที่ท้าทายกว่าเดิม

นั่นคือการ “เลิกผลิตรถน้ำมัน” และมุ่งสู่การเป็นผู้ผลิตรถยนต์ไฟฟ้า หรือ EV แบบ 100% เพื่อบุกตลาดโลก

เป้าหมายของเขาไม่ใช่แค่การแข่งกับแบรนด์ญี่ปุ่นในอาเซียน แต่เขาต้องการข้ามน้ำข้ามทะเลไปท้าชนกับ Tesla ถึงถิ่นสหรัฐอเมริกา…

และความพยายามนี้เอง ที่นำมาสู่ดราม่ามหากาพย์ในตลาดหุ้นที่เราเห็นกัน

เดือนสิงหาคม ปี 2023 VinFast ตัดสินใจนำบริษัทเข้าจดทะเบียนในตลาดหลักทรัพย์ Nasdaq

แต่วิธีการเข้าตลาดของพวกเขาไม่ใช่การ IPO แบบปกติที่เราคุ้นเคย

พวกเขาเลือกใช้วิธีการควบรวมกิจการกับบริษัท Black Spade Acquisition ซึ่งเป็นบริษัทประเภท SPAC

ทันทีที่เปิดการซื้อขาย ราคาหุ้นของ VinFast ก็พุ่งทยานขึ้นไปแบบฉุดไม่อยู่

จากมูลค่ากิจการเริ่มต้นที่ประเมินไว้ประมาณ 23,000 ล้านดอลลาร์ พุ่งไปแตะระดับแสนล้านดอลลาร์ในเวลาไม่กี่วัน

ทำให้นักลงทุนทั่วโลกต่างหันมามองด้วยความตกตะลึง และตั้งคำถามว่าบริษัทนี้มีดีอะไร

แต่เดี๋ยวก่อน… ตัวเลขมูลค่าแสนล้านนี้อาจเป็นเพียงภาพลวงตา

เพราะสาเหตุที่ราคาหุ้นพุ่งขึ้นไปขนาดนั้น ไม่ได้มาจากผลประกอบการที่ยอดเยี่ยม หรือกำไรที่เป็นกอบเป็นกำ

แต่มันมาจากกลไกตลาดที่เรียกว่า “Low Float”

อธิบายให้เข้าใจง่ายที่สุด Low Float คือสภาวะที่หุ้นของบริษัทมีจำนวนหมุนเวียนซื้อขายในตลาดน้อยมาก ๆ

สมมติว่าบริษัทมีหุ้นทั้งหมด 100 หุ้น แต่เจ้าของและผู้ถือหุ้นใหญ่เก็บหุ้นไว้กับตัวถึง 99 หุ้น

เหลือหุ้นที่ปล่อยออกมาให้รายย่อยซื้อขายกันในกระดานเพียงแค่ 1 หุ้นเท่านั้น

เมื่อข่าวดีออกไป หรือมีความต้องการซื้อหุ้น VinFast เข้ามามาก ๆ แต่มีของขายในตลาดแค่นิดเดียว

ราคามันก็เลยถูกไล่ซื้อจนกระโดดขึ้นไปสูงเกินจริงได้อย่างง่ายดาย

ซึ่งในกรณีของ VinFast หุ้นกว่า 99% ยังคงถือครองโดย Vingroup และ Pham ทำให้หุ้นที่หมุนเวียนในตลาดมีน้อยมาก

เมื่อนักลงทุนเริ่มตั้งสติได้ และมองดู “พื้นฐานความจริง” ฟองสบู่ลูกใหญ่นี้ก็เริ่มแตกออก

ราคาหุ้นร่วงลงมาอย่างรุนแรงตามกฎของแรงโน้มถ่วง และเมื่อเราเจาะดูงบการเงิน ก็ยิ่งพบความน่ากังวลที่ซ่อนอยู่

แม้รายได้ของ VinFast จะเติบโตขึ้นจากการเริ่มส่งมอบรถยนต์ได้จริง

แต่บรรทัดสุดท้ายของงบการเงินคือ ตัวเลข “ขาดทุน” ที่ยังแดงเถือก

VinFast ยังไม่เคยทำกำไรได้เลย และมีผลขาดทุนสะสมต่อเนื่องมหาศาล

แม้การขาดทุนในช่วงเริ่มต้นจะเป็นเรื่องปกติของบริษัทรถยนต์ หรือบริษัทเทคโนโลยีที่ต้องลงทุนสูง

แต่ตัวเลขการขาดทุนของ VinFast นั้นอยู่ในระดับที่หนักหน่วงจนน่าเป็นห่วงสภาพคล่อง

และสิ่งที่ซ้ำเติมสถานการณ์ให้แย่ลงไปอีก คือเรื่องของ “คุณภาพสินค้า”

เมื่อ VinFast เริ่มส่งมอบรถรุ่น VF8 ล็อตแรกไปยังสหรัฐอเมริกา ความคาดหวังของคนอเมริกันที่มีต่อรถคันละหลายหมื่นดอลลาร์นั้นสูงมาก

แต่สิ่งที่พวกเขาได้รับกลับมา คือบทวิจารณ์ที่รุนแรงจากสื่อยานยนต์ชั้นนำหลายสำนัก

นักรีวิวรถยนต์ชื่อดังต่างพูดเป็นเสียงเดียวกันว่า ซอฟต์แวร์ของรถยังมีปัญหา การแจ้งเตือนทำงานผิดพลาด

รวมถึงช่วงล่างและประสบการณ์การขับขี่ที่ยังไม่สมบูรณ์เมื่อเทียบกับรถคู่แข่งในระดับราคาเดียวกัน

สื่อบางเจ้าระบุชัดเจนว่า นี่คือรถที่ยังไม่พร้อมสำหรับตลาดอเมริกา

นอกจากนี้ กลยุทธ์ที่ VinFast พยายามนำเสนออย่าง “Battery Subscription” หรือการเช่าแบตเตอรี่

ที่ลูกค้าซื้อแค่ตัวรถเปล่าในราคาถูกลง แล้วจ่ายค่าเช่าแบตเตอรี่เป็นรายเดือน

โมเดลนี้อาจจะฟังดูดีในแง่การลดต้นทุนแรกเข้าสำหรับผู้ซื้อ

แต่มันกลับสร้างความสับสนให้กับผู้บริโภคชาวตะวันตกที่ไม่คุ้นเคย

แถมยังทำให้ VinFast ต้องแบกรับต้นทุนแบตเตอรี่จำนวนมหาศาลไว้ในงบดุลของตัวเอง ซึ่งเป็นภาระทางการเงินที่หนักอึ้ง

เมื่อเจอปัญหาถาโถมเข้ามาพร้อมกัน ทั้งราคาหุ้นที่เคยถูกปั่นจนเกินจริง ปัญหาการเงินที่ยังขาดทุน และคุณภาพรถที่ถูกวิจารณ์

คนทั้งโลกจึงเริ่มตั้งคำถามว่า หรือความฝันของเวียดนาม… กำลังจะล่มสลายลง?

แต่ถ้าเราคิดว่า VinFast จะยอมแพ้ง่าย ๆ เราอาจจะกำลังประเมิน Pham Nhat Vuong และ Vingroup ต่ำเกินไป

เพราะ VinFast มี “หลังพิง” ที่แข็งแกร่งที่สุดเท่าที่บริษัทเอกชนในเวียดนามจะมีได้

Pham ประกาศชัดเจนว่า เขาพร้อมจะเดิมพัน “หมดหน้าตัก” เพื่อประคอง VinFast ให้เดินหน้าต่อไป

เขาเคยให้สัมภาษณ์ว่า นี่ไม่ใช่แค่เรื่องของกำไรขาดทุนทางธุรกิจ แต่มันคือภารกิจเพื่อชาติ

เขาพร้อมที่จะเทขายหุ้น Vingroup บางส่วน หรือนำกำไรจากธุรกิจอสังหาริมทรัพย์ที่มั่นคง มาอัดฉีดเป็นท่อน้ำเลี้ยงให้ VinFast

สภาพตอนนี้ของ VinFast จึงเปรียบเสมือน Startup ที่กำลังอยู่ในช่วง “Burn Cash” หรือการเผาเงินเพื่อซื้อเวลา

ซื้อเวลาในการสร้างแบรนด์ ซื้อเวลาในการขยายตลาด และซื้อเวลาในการพัฒนาสินค้าให้ดีขึ้น

พวกเขาเริ่มปรับกลยุทธ์ใหม่อย่างรวดเร็ว โดยไม่ยึดติดกับแผนเดิม

จากที่เคยมุ่งเป้าไปที่อเมริกาเพียงอย่างเดียว VinFast เริ่มหันกลับมามองตลาดเอเชียและตลาดเกิดใหม่มากขึ้น

ประเทศอย่าง อินเดีย อินโดนีเซีย กำลังกลายเป็นเป้าหมายใหม่

เพราะพฤติกรรมผู้บริโภคในประเทศเหล่านี้ ใกล้เคียงกับเวียดนามมากกว่า และอาจยอมรับแบรนด์ใหม่ได้ง่ายกว่าตลาดยุโรปหรืออเมริกา

นอกจากนี้ VinFast ยังคงเดินหน้าสร้างโรงงานในต่างประเทศอย่างต่อเนื่อง

เพื่อลดต้นทุนโลจิสติกส์ และแก้ปัญหาเรื่องกำแพงภาษีในอนาคต

ถ้าเราลองมองย้อนกลับไปดูประวัติศาสตร์ของอุตสาหกรรมยานยนต์เอเชีย เราอาจจะเห็นภาพที่น่าสนใจ

แบรนด์อย่าง Hyundai ของเกาหลีใต้ ในยุคแรกที่พยายามบุกตลาดอเมริกา ก็เคยโดนดูถูกสารพัด

Hyundai เคยถูกล้อเลียนว่าเป็นรถราคาถูก คุณภาพแย่ และเป็นตัวเลือกท้าย ๆ ของผู้บริโภค

หรือแม้แต่รถญี่ปุ่นในยุค 60-70 ก็เคยถูกมองว่าเป็นของเลียนแบบเกรดต่ำมาก่อนที่จะผงาดขึ้นมาเป็นผู้นำโลก

ทั้ง Toyota และ Hyundai ต่างก็ต้องใช้เวลาหลายสิบปี อดทนฝ่าฟันคำดูถูก และใช้เงินทุนมหาศาลในการพัฒนาตัวเอง

จนกระทั่งวันหนึ่ง พวกเขาก็สามารถผลิตรถที่มีคุณภาพดีพอ และได้รับการยอมรับจากทั่วโลกในที่สุด

VinFast กำลังพยายามเดินตามรอยเท้าแห่งความสำเร็จนั้น

แต่ความยากของยุคนี้คือ คู่แข่งของพวกเขาไม่ได้มีแค่รถน้ำมันแบบเดิม ๆ อีกต่อไป

VinFast ต้องเจอกับ Tesla ที่ครองความเป็นผู้นำด้านเทคโนโลยีและซอฟต์แวร์

และต้องเจอกับกำแพงยักษ์อย่าง BYD จากจีน ที่ครองต้นทุนการผลิตที่ต่ำที่สุดในโลก

VinFast ในตอนนี้ จึงเหมือนยืนอยู่ตรงกลางระหว่างเขาควาย

จะสู้เรื่องความล้ำหน้า ก็ยังตามหลัง Tesla

จะสู้เรื่องสงครามราคา ก็ยากที่จะเอาชนะค่ายรถจีนที่มี Supply Chain ครบวงจร

โจทย์ใหญ่ที่สุดของ VinFast จึงไม่ใช่เรื่องเงินทุน เพราะดูเหมือน Pham จะมีสายป่านที่ยาวพอสมควร

แต่โจทย์คือ พวกเขาจะสามารถ “สร้างรถที่ดี” จนคนทั่วโลกยอมควักเงินซื้อ โดยไม่ต้องอ้างเรื่องความรักชาติ ได้เมื่อไหร่?

ราคาหุ้นที่ร่วงลงมาในวันนี้ อาจไม่ใช่จุดจบของ VinFast

แต่มันคือการดึงสติของทุกคนให้กลับมาสู่โลกแห่งความเป็นจริง

โลกที่มูลค่าบริษัท ต้องสะท้อนมาจากความสามารถในการทำกำไร และคุณภาพของสินค้า ไม่ใช่การเก็งกำไร

VinFast ในวันนี้ มูลค่าบริษัทอาจจะเหลือไม่ถึงหมื่นล้านเหรียญ

แต่นั่นอาจจะเป็นมูลค่าที่จับต้องได้จริง มากกว่าตัวเลขแสนล้านในวันแรกที่เข้าตลาดหุ้น

บทสรุปของเรื่องนี้ ยังคงเป็นปลายเปิดที่ต้องติดตามกันต่อไปยาว ๆ

ถ้า VinFast ทำสำเร็จ… นี่จะเป็นตำนานบทใหม่ที่พิสูจน์ว่า แบรนด์จากอาเซียนก็สามารถผงาดในเวทีโลกได้

แต่ถ้าทำไม่สำเร็จ… นี่อาจจะเป็นบทเรียนราคาแพงที่สุดครั้งหนึ่ง

ที่สอนให้รู้ว่า ในโลกธุรกิจที่โหดร้าย แค่ “ความฝัน” และ “เงินทุน” อาจยังไม่เพียงพอ

หากปราศจาก “สินค้า” ที่ดีจริง…

References : [bloomberg, reuters, forbes, motortrend, sec]